چربی خون و کلسترول بخش اول؛ آنچه لازم است درباره آزمایشهای چربی خون بدانیم
چربی خون و کلسترول؛ آنچه لازم است درباره آزمایشهای چربی خون بدانیم
چربیهای موجود در خون، یا لیپیدها، برای بسیاری از فعالیتهای طبیعی بدن ضروری هستند. کلسترول در ساخت برخی هورمونها، ویتامین D و مواد مورد نیاز برای هضم چربیها نقش دارد و تریگلیسرید نیز یکی از منابع ذخیره و تأمین انرژی بدن است. با این حال، افزایش غیرطبیعی برخی از چربیهای خون میتواند در درازمدت با افزایش خطر بیماریهای قلبیعروقی همراه باشد.
کلسترول چیست؟
کلسترول مادهای چربیمانند است که در تمام سلولهای بدن وجود دارد. بدن، بهویژه کبد، بخش عمده کلسترول مورد نیاز خود را تولید میکند و بخشی از آن نیز از طریق غذا دریافت میشود.
کلسترول بهتنهایی مادهای مضر نیست؛ مسئله زمانی اهمیت پیدا میکند که مقدار آن در خون بیش از نیاز بدن باشد. افزایش کلسترول خون میتواند در فرآیند تشکیل پلاک در دیواره عروق نقش داشته باشد. تجمع این پلاکها بهمرور زمان ممکن است باعث تنگ شدن عروق و افزایش خطر بیماریهای قلبی و عروقی شود.
منظور از «چربی خون» چیست؟
اصطلاح «چربی خون» در گفتوگوی روزمره معمولاً برای مجموعهای از مواد چربی موجود در خون به کار میرود. در آزمایشهای مربوط به چربی خون، معمولاً کلسترول تام و تریگلیسرید اندازهگیری میشوند و بسته به نوع آزمایش، شاخصهای دیگری نیز ممکن است گزارش شوند.
بنابراین، «کلسترول» و «تریگلیسرید» یکسان نیستند. کلسترول یک ماده چربیمانند با نقشهای ساختاری و زیستی متعدد است، در حالی که تریگلیسرید شکل مهمی از ذخیره انرژی در بدن محسوب میشود.
کلسترول تام چه چیزی را نشان میدهد؟
کلسترول تام ( Total Cholesterol ) مقدار کل کلسترول موجود در خون را اندازهگیری میکند. در بزرگسالان، مقدار کمتر از ۲۰۰ میلیگرم در دسیلیتر ( mg/dL ) معمولاً بهعنوان محدوده مطلوب عمومی در نظر گرفته میشود؛ مقادیر ۲۰۰ تا ۲۳۹ میلیگرم در دسیلیتر در محدوده مرزی و مقادیر ۲۴۰ میلیگرم در دسیلیتر یا بیشتر بالا محسوب میشوند.
با این حال، یک عدد آزمایشگاهی نباید بهتنهایی مبنای تشخیص یا تصمیمگیری درمانی قرار گیرد. تفسیر نتیجه به شرایط فرد، سابقه پزشکی، عوامل خطر و سایر نتایج آزمایشگاهی بستگی دارد. همچنین محدودههای مرجع ممکن است بین آزمایشگاهها اندکی متفاوت باشند.
تریگلیسرید چیست؟
تریگلیسرید نوعی چربی است که بدن از آن بهعنوان منبع انرژی استفاده میکند. زمانی که کالری دریافتی بیشتر از نیاز بدن باشد، بخشی از انرژی اضافی میتواند به تریگلیسرید تبدیل شده و در بافت چربی ذخیره شود.
در بزرگسالان، بهطور معمول:
کمتر از ۱۵۰ mg/dL : مطلوب
۱۵۰ تا ۱۹۹ mg/dL : مرزیِ بالا
۲۰۰ تا ۴۹۹ mg/dL : بالا
۵۰۰ mg/dL و بیشتر: بسیار بالا
افزایش شدید تریگلیسرید اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا در سطوح بسیار بالا، خطر التهاب حاد لوزالمعده (پانکراتیت) افزایش مییابد.
چه عواملی میتوانند باعث افزایش چربی خون شوند؟
افزایش چربی خون همیشه صرفاً ناشی از مصرف غذاهای چرب نیست. عوامل مختلفی میتوانند در تغییر مقادیر چربی خون نقش داشته باشند، از جمله:
الگوی غذایی نامناسب، بهویژه مصرف زیاد چربیهای اشباعشده، قندها و کالری اضافی
اضافهوزن و چاقی
کمبود فعالیت بدنی
دیابت کنترلنشده
برخی بیماریهای تیروئید، کبد و کلیه
مصرف برخی داروها
مصرف الکل
عوامل ارثی و برخی اختلالات ژنتیکی
بنابراین، مشاهده یک نتیجه غیرطبیعی در آزمایش چربی خون لزوماً به معنای وجود یک علت واحد نیست و ممکن است بررسیهای تکمیلی برای یافتن علت ضروری باشد.
آیا چربی خون بالا علامت خاصی دارد؟
در بسیاری از افراد، افزایش کلسترول و تریگلیسرید بدون علامت مشخص است. به همین دلیل ممکن است فرد از بالا بودن چربی خون خود اطلاعی نداشته باشد و تنها از طریق آزمایش خون متوجه آن شود. همین موضوع اهمیت انجام آزمایشهای دورهای را در افراد واجد شرایط نشان میدهد.
آزمایش چربی خون چگونه انجام میشود؟
آزمایش چربی خون با نمونهگیری از خون وریدی انجام میشود. بسته به نوع آزمایش و نظر پزشک، ممکن است از فرد خواسته شود پیش از نمونهگیری برای چند ساعت ناشتا باشد. برای اندازهگیری تریگلیسرید، معمولاً ناشتا بودن ۸ تا ۱۲ ساعت توصیه میشود، اما دستور دقیق آمادگی باید بر اساس درخواست پزشک و دستورالعمل آزمایشگاه رعایت شود.
مصرف برخی داروها و الکل نیز میتواند بر نتایج آزمایش اثر بگذارد. بنابراین لازم است پزشک یا آزمایشگاه از داروها و مکملهای مصرفی فرد اطلاع داشته باشد. هیچ دارویی نباید بدون مشورت پزشک قطع یا تغییر داده شود.
چگونه میتوان به سلامت چربی خون کمک کرد؟
اصلاح سبک زندگی یکی از بخشهای مهم مدیریت چربی خون است. داشتن رژیم غذایی متعادل، کاهش مصرف چربیهای اشباعشده و غذاهای بسیار فرآوریشده، فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن مناسب و ترک سیگار میتواند به بهبود وضعیت چربیهای خون و کاهش خطر بیماریهای قلبیعروقی کمک کند.
البته میزان و نوع تغییرات لازم برای هر فرد متفاوت است و در افرادی که بیماری زمینهای یا خطر قلبیعروقی بالاتری دارند، ممکن است علاوه بر اصلاح سبک زندگی، درمان دارویی نیز توسط پزشک توصیه شود.
نتیجه آزمایش چربی خون را چگونه تفسیر کنیم؟
تفسیر آزمایش چربی خون صرفاً با نگاه کردن به یک عدد انجام نمیشود. سن، سابقه خانوادگی، فشار خون، دیابت، بیماریهای قلبیعروقی، داروهای مصرفی، وضعیت وزن و سایر عوامل خطر میتوانند در ارزیابی پزشک مؤثر باشند. به همین دلیل، حتی یک نتیجه ظاهراً «طبیعی» نیز در برخی افراد ممکن است نیازمند پیگیری باشد و یک نتیجه خارج از محدوده مرجع آزمایشگاه نیز لزوماً به معنای نیاز قطعی به دارو نیست.
همچنین محدودههای مرجع درجشده در برگه آزمایش باید در کنار شرایط فرد و نظر پزشک بررسی شوند و مقایسه نتایج آزمایشگاههای مختلف بدون توجه به محدوده مرجع هر آزمایشگاه میتواند گمراهکننده باشد.
سخن پایانی
چربی خون بالا، بهویژه زمانی که برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، میتواند یکی از عوامل مؤثر بر سلامت قلب و عروق باشد. از سوی دیگر، بسیاری از اختلالات چربی خون بدون علامت هستند و تنها از طریق آزمایش قابل شناساییاند. آگاهی از وضعیت چربی خون و پیگیری منظم آن، در صورت توصیه پزشک، میتواند بخشی از مراقبت پیشگیرانه از سلامت باشد.
هشدار: مطالب این مقاله صرفاً با هدف آگاهیبخشی و افزایش اطلاعات عمومی تهیه شده است و بههیچوجه جایگزین معاینه، تشخیص، تفسیر تخصصی آزمایشها یا درمان پزشکی نیست. تشخیص علت اختلالات چربی خون و تصمیمگیری درباره نیاز به درمان، نوع درمان و پیگیری، صرفاً بر عهده پزشک و متخصص مربوطه است. از خوددرمانی یا قطع و شروع داروها بدون نظر پزشک خودداری کنید.